Skip to main content

About this collection

De afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit herbergt een kleine collectie middeleeuwse handschriften en een bijzondere verzameling handschriftfragmenten. In deze beeldbank zijn achttien van deze handschriften integraal opgenomen.

 

Een aanzienlijk deel van deze handschriften is afkomstig uit het middeleeuwse Wilhelmietenklooster uit ‘s-Hertogenbosch. Deze collectie was opgenomen in de bibliotheek van het Grootseminarie Bovendonk te Hoeven, die in 1969 door de VU werd verworven. In de beeldbank zijn een antifonarium (winter- en zomerdeel, XV.05007 en XV.05006), een collectarius (XV.00004), een psalterium (XV.05004) en een missaal (XV.05005) uit het Wilhelmietenklooster te vinden. De delen van het antifonarium zijn geschreven in het eerste kwart van de 16e eeuw, de overige handschriften dateren uit de vijftiende eeuw. Eveneens afkomstig uit het Wilhelmietenklooster is een fragment van een homiliarium (XV.05075). Dit fragment, daterend van ca. 950-1050, diende als dekblad in een druk uit 1506.

 

De Ordinarius voor het Generaal Kapittel van Sion (XV.00003) is geschreven in de laatste helft van de zestiende eeuw. De decoratie is in Zuid-Hollandse stijl. Het eenvoudige penwerk is uitgevoerd in rood, blauw en groen. De lombarden afwisselend in rood en blauw.
Naast de bovengenoemde handschriften voor liturgisch gebruik zijn in deze beeldbank enkele handschrift opgenomen die gebruikt werden bij de privé-devotie. Als eerste het rijk verluchte gebedenboek dat blijkens een notitie op f. 154r in 1520 in bezit was van familie Van Hooff (XV.05502). De uitbundige decoratie van dit handschrift bestaat uit gehistoriseerde initialen, randversieringen, gedecoreerde initialen en initialen in de tekst. Opvallend zijn de vele slijtagesporen die een intensief gebruik van dit boek doen vermoeden.

 

Getijdenboek

 

Daarnaast is een vijftiende eeuws Nederlandstalig getijdenboek in de vertaling van Geert Grote opgenomen (XV.05560). Het bijzondere van dit boek is vooral dat het niet in een van de vanouds bekende centra is geschreven, maar in het Benedictijnse dubbelklooster in Selwerd bij Groningen. Dankzij het onderzoek dat de handschriftenkundige prof. dr. J.M.M. Hermans deed, is bekend dat in en rond Groningen handschriften werden geproduceerd. Dit getijdenboek is uitbundig gedecoreerd. Opvallend zijn de zeven geschilderde en met goud gehoogde grote initialen en de talrijke kleinere versierde hoofdletters. In deze initialen en tussen de versieringen in de marge zijn gefantaseerde bloemen en vruchten afgebeeld. De uitvoering en de kleuren van deze decoraties zijn kenmerkend voor de Groningse handschriften.

 

Een ander eveneens vijftiende eeuws getijdenboek (XV.05505) is waarschijnlijk van Franse komaf. De getijden en gebeden in dit handschrift zijn geschreven in het Frans en Latijn. De decoraties, bestaande uit kleine miniaturen in de tekst, gedecoreerde initialen en randversieringen, zijn in Vlaamse stijl uitgevoerd.

 

Handschriftencatalogus

 

Deze en de overige handschriften uit het bezit van de UB VU zijn uitgebreider beschreven in de handschriftencatalogus (Willem Heijting, Catalogus van de handschriften in de Universiteitsbibliotheek Vrije Universiteit Amsterdam. Amstelveen 2007) [UB VU catalogus]. Daar zijn ook verwijzingen naar andere publicaties te vinden.

 
Select the collections to add or remove from your search
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
Q
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z
 
OK